Muzeum Przyrodnicze im. Krystyny i Włodzimierza Tomków w Ciężkowicach

Czego się spodziewać

Prywatna kolekcja przyrodnicza małżeństwa, zbierana przez pół wieku, którą gmina odkupiła i zamieniła w muzeum ze światłem, dźwiękiem i szklaną podłogą. Muzeum przyrodnicze w Ciężkowicach to dwie kondygnacje w budynku przy 3-go Maja 34 - nie jest duże i nie udaje, że jest.

Trzon ekspozycji to około 200 gatunków ptaków ustawionych systematycznie, a obok nich blisko 500 owadów (w tym jakieś 300 motyli), ponad sto modeli roślin naczyniowych, trofea myśliwskie i skamieniałości. Ponad dwadzieścia gatunków pochodzi z Polskiej czerwonej księgi zwierząt, część z nich już wymarła. Na parterze trwa mniej więcej półgodzinna prezentacja z lektorem: gabloty zapalają się po kolei, gra dźwięk, a między nimi stoją jelenie, dziki i bobry. Piętro to kolejne gabloty i duże ssaki - żubr, łoś, wilk, niedźwiedź.

Dwie rzeczy zapadają w pamięć bardziej niż preparaty. Szklana podłoga nad rekonstrukcją siedliska, podświetlana przyciskami, przy której dzieci zostają najdłużej. I „batyskaf” - mała salka udająca łódź podwodną, w której leci trzynastominutowy film o rzece Białej.

Najlepsze dla rodzin z dziećmi mniej więcej od 6 do 13 lat oraz dla ptasiarzy, którzy chcą zobaczyć pogórzańską awifaunę w jednym miejscu. Nastolatki dopasowują się tu najgorzej. Dorosły bez dziecka wyjdzie po czterdziestu minutach usatysfakcjonowany, ale to nie jest powód, żeby jechać tu z Krakowa wyłącznie po muzeum - to przystanek w dniu spędzonym w Ciężkowicach, nie cel sam w sobie.

Wskazówki

• Poproś o światło i dźwięk. Tryb prezentacji z lektorem i zapalającymi się gablotami trzeba zamówić w kasie - sam się nie włącza. Bez niego zwiedzasz zwykłą salę z eksponatami i tracisz to, za co się tu płaci.
• Pilnuj godziny zamknięcia. Od poniedziałku do czwartku muzeum zamyka się o 16:00, a ostatnie wejście jest godzinę wcześniej - kto przyjdzie po 15:00, nie wejdzie. Długie dni to piątek oraz sobota i niedziela, do 18:00.
• Zarezerwuj godzinę. Sama prezentacja na parterze zajmuje pół godziny, piętro kolejne dziesięć do piętnastu minut. Z filmem w batyskafie wychodzi półtorej godziny.
• Film w batyskafie możesz pominąć. Zwiedzający zgodnie uznają go za powolny; wersja dla najmłodszych nuży nawet dzieci. Jeśli jedziesz z nastolatkiem, zapytaj o wersję dla starszych albo darujcie sobie i idźcie na piętro.
• Bilety kupuje się na miejscu. Normalny 15 zł, ulgowy 10 zł, bez sprzedaży internetowej i bez wejść na godzinę. Oprowadzanie grupy do 30 osób to 60 zł; grupy powyżej 30 osób dzieli się na dwie.
• Cztery atrakcje, cztery bilety, trzy adresy. Ten sam operator prowadzi rezerwat Skamieniałe Miasto (7/5 zł), Małopolskie Centrum Edukacji Ekologicznej przy Parkowej 4 (20/15 zł) i Ścieżkę w Koronach Drzew przy Zakolu 12 (40/35 zł). Wspólnego biletu nie ma, a ścieżka leży 2,5 km od rynku - to nie jest spacer, tylko przejazd.
• Muzeum żyje z wycieczek grupowych. To one dają tu główny ruch; jeśli chcesz mieć salę dla siebie, celuj w popołudnie w piątek albo weekend.
• Część eksponatów nie ma opisów. Prezentacja z lektorem nadrabia to na parterze, ale na piętrze warto mieć pod ręką telefon do sprawdzenia gatunku.

Jak dojechać

Samochodem: Ciężkowice leżą około 90 km na wschód od Krakowa; drogą przez Tarnów jedzie się mniej więcej półtorej godziny. Muzeum stoi przy ulicy 3-go Maja 34, około 600 metrów od rynku, przy wyjeździe w stronę Gromnika. Parking jest przy budynku, bezpłatny.

Pociągiem: przystanek nazywa się Bogoniowice Ciężkowice i leży na linii nr 96 z Tarnowa w stronę Krynicy-Zdroju. Zatrzymują się tu pociągi PolRegio i Kolei Małopolskich, a także TLK i IC jadące do Krynicy. Kasy nie ma - bilet kup wcześniej albo w aplikacji. Przy przystanku działa parking Park&Ride.

Pieszo: z rynku do muzeum idzie się około dziesięciu minut ulicą 3-go Maja. Rezerwat Skamieniałe Miasto zaczyna się około 700 metrów na południe od centrum, więc muzeum i skały da się połączyć bez samochodu.

W okolicy

Jadąc dalej na wschód, w stronę Beskidu Niskiego, warto zajrzeć do Muzeum Ziemi Bieckiej - to naturalna druga połowa dnia, bo Biecz opowiada historię miasteczka tam, gdzie Ciężkowice opowiadają jego przyrodę. W sąsiednich Gorlicach Dwór Karwacjanów mieści galerię sztuki w gotycko-renesansowej siedzibie, czyli trzeci zupełnie inny rejestr na tej samej trasie. Kto szuka porównania dla przyrodniczej części wizyty, znajdzie je dalej na południu w Muzeum Tatrzańskim w Zakopanem. Ta sama idea - przyroda regionu opowiedziana zwiedzającemu - ma tam skalę i budżet, których mała gmina mieć nie może.

Historia

Włodzimierz Tomek (1912-1995), leśnik, ornitolog i entomolog, zbierał z żoną Krystyną przez ponad pięćdziesiąt lat i równolegle zajmował się ochroną przyrody - to jego staraniom przypisuje się obronę Skamieniałego Miasta przed eksploatacją piaskowca. W latach osiemdziesiątych zbiory oglądano w rodzinnej kamienicy; muzeum w dzisiejszym rozumieniu powstało w 1989 roku, kiedy kolekcję udostępniono publicznie.

Po śmierci Tomka w 1995 roku gmina Ciężkowice odkupiła zbiory ze środków tarnowskiego funduszu ochrony środowiska. W 2009 roku placówkę przeniesiono na czas remontu, a w grudniu 2011 roku otwarto ją w obecnym budynku przy 3 Maja 34 - już jako ekspozycję multimedialną, ze szklaną podłogą, stanowiskami z głosami ptaków i projekcją rzeki. To rzadki przypadek, w którym prywatna pasja jednej rodziny stała się publiczną instytucją, a nie rozeszła się po antykwariatach.