Okna Pamięci

Wystawa Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza przypomina o przedwojennej społeczności żydowskiej Chełma za pomocą fotografii portretowej wystawionej w oknach kamienicy.

Muzeum Ziemi Chełmskiej o wystawie:

„Okna Pamięci” to projekt stworzony z potrzeby pamiętania i pragnienia opowiedzenia na nowo historii społeczności żydowskiej Chełma - historii, która została brutalnie przerwana, ale nigdy nie powinna zostać zapomniana. Głównym celem wystawy jest upamiętnienie dawnych mieszkańców miasta poprzez sztukę fotografii.

Czego się spodziewać

Wystawę autorstwa Doroty Bidy oglądać można w oknach kamienicy przy ul. Kopernika 1 w Chełmie (dawnej ul. Wesołej), od 25 lipca do 31 grudnia 2026 roku - bez konieczności wchodzenia do budynku. Kamienica stoi na szlaku dziedzictwa żydowskiego miasta, kilka minut spacerem od Rynku, Małej Synagogi i cerkwi św. Jana Teologa - warto połączyć oglądanie okien z krótkim spacerem po tej trasie. Fotografie pochodzą od dziesięciorga potomków chełmskich Żydów mieszkających dziś w Izraelu, Brazylii i Stanach Zjednoczonych; biografie sfotografowanych osób poznasz na miejscu, skanując kod QR, albo online. Piętnaście, dwadzieścia minut wystarczy, by obejść kamienicę i przeczytać biografie - to kameralna, plenerowa forma wystawy, nie ekspozycja muzealna w sali.

Kontekst

Żydzi stanowili przed wojną blisko połowę mieszkańców Chełma - rzemieślnicy, kupcy, urzędnicy, rodziny uwiecznione w lokalnych zakładach fotograficznych, tacy jak ci pokazani w oknach kamienicy. Wojna przerwała tę historię brutalnie: deportacje do obozu zagłady w Sobiborze, egzekucje na miejscu, przymusowa praca na terenach ZSRR. Po wojnie w Chełmie zostało mniej niż dwustu ocalałych, a większość z nich wyemigrowała później do Izraela, Stanów Zjednoczonych, Brazylii i Kanady - stąd fotografie trzeba było odzyskiwać od potomków rozsianych po trzech kontynentach.

Wystawa nie powstała od razu w obecnej, całorocznej formie. Publiczność zobaczyła ją po raz pierwszy 25 lipca 2025 roku o 17:00, w ramach dwudniowego festiwalu “Spotkania z Kulturą Żydowską” (25-26 lipca 2025) - tego samego wieczoru odbył się koncert klezmerski zespołu Street Whispers, a wcześniej warsztaty wycinanki żydowskiej “Papierowe światy”. Projekt dofinansował Żydowski Instytut Historyczny w Polsce ze środków unijnych, w ramach programu szkoleniowego Shtetl Routes Network Incubator prowadzonego przez ośrodek “Brama Grodzka - Teatr NN” w Lublinie.

Bilet i czas

Wystawa w oknach jest bezpłatna i dostępna przez cały czas trwania - to plenerowa ekspozycja na ulicy, a nie wnętrze muzealne, więc nie obowiązuje ani bilet, ani godziny otwarcia budynków. Dla porównania: pozostałe oddziały Muzeum Ziemi Chełmskiej są czynne od wtorku do piątku w godzinach 10:00-16:00 i w weekendy 12:00-16:00 (poniedziałki zamknięte), a wstęp do nich jest wolny w każdy czwartek - to jednak nie dotyczy okien przy Kopernika 1.

Dla kogo: dla każdego, kto idzie szlakiem dziedzictwa żydowskiego Chełma i ma kwadrans do stracenia - nie trzeba wcześniej niczego rezerwować ani kupować. Kto szuka pełnego doświadczenia muzealnego z salami i przewodnikiem, powinien zestawić spacer z wizytą w głównym budynku muzeum przy ul. Lubelskiej 55.

Co piszą o wystawie

Dziennik Wschodni (20.08.2025, Kamil Pomorski): opisuje wystawę jako projekt “zrodzony z potrzeby pamiętania” i przekonujące przypomnienie wielokulturowej przeszłości miasta - link .

Profil muzeum: Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza .