Grodzisko w Chotyńcu. Zachodnia brama Scytii

Objazdowa wystawa Instytutu Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego o wykopaliskach na scytyjskim grodzisku w Chotyńcu koło Radymna dotarła do Chełma. Obejrzysz ją w gmachu głównym Muzeum Ziemi Chełmskiej przy ul. Lubelskiej 55 od 9 września do 2 listopada 2026 roku.

Muzeum Ziemi Chełmskiej o wystawie:

Wystawa prezentuje rezultaty badań archeologicznych prowadzonych na terenie grodziska w Chotyńcu koło Radymna - stanowiska, którego odkrycie w istotny sposób zmieniło dotychczasową wiedzę na temat zasięgu oddziaływań kultury scytyjskiej. Wyniki badań wskazują, że wpływy świata scytyjskiego sięgały znacznie dalej na zachód, niż wcześniej przypuszczano.

Ekspozycja przybliża zarówno samo stanowisko i historię prowadzonych tam badań, jak również odkryte przez archeologów zabytki. Wśród prezentowanych obiektów znajdzie się m.in. zrekonstruowana antyczna amfora na wino pochodząca z warsztatu Klazomenai.

Czego się spodziewać

To wystawa archeologiczna o jednym stanowisku, datowanym - jak podaje muzeum w relacji z otwarcia - na VII-V wiek p.n.e. Muzeum w Chełmie nie publikuje liczby zabytków ani planu sal. Z nazwy wymienia jeden obiekt: grecką amforę na wino z warsztatu w Klazomenai, zrekonstruowaną niemal w całości.

Więcej o zawartości mówią wcześniejsze odsłony tej wystawy. W Stalowej Woli, jak pisała PAP, pokazano groty strzał z brązu, kości i żelaza, kolię z fajansowych paciorków i brązowych półkul, złotą blaszkę, brązowe szpile i naczynia miejscowej produkcji. Całość uzupełniały plansze ze zdjęciami i grafikami.

Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, które pokazywało wystawę od 19 marca do 1 września 2024 roku, na własnej stronie wystawy pisze o ponad stu zabytkach. Chełm nie potwierdza, że przyjechał identyczny zestaw, więc traktuj te informacje jako orientację, nie gwarancję.

Na otwarciu 9 września o badaniach opowiadała dr hab. Katarzyna Trybała-Zawiślak, prof. UR, współautorka wystawy i członkini zespołu prowadzącego wykopaliska w Chotyńcu. Zarezerwuj 40-60 minut. Jeśli układ jest taki jak w Stalowej Woli - plansze i drobne zabytki - tempo dyktuje czytanie, nie liczba przedmiotów.

Kontekst

Scytowie byli koczownikami ze stepów Azji, którzy opanowali stepy nad Morzem Czarnym i stamtąd zapuszczali się dalej na zachód. Zarys grodziska w Chotyńcu był znany od dawna i trafił nawet na XIX-wieczne mapy austriackie, ale jego wiek ustalili dopiero archeolodzy z Rzeszowa: badania powierzchniowe prowadzili w latach 2013-2016, wykopaliska w latach 2017-2023. Ponad 200 fragmentów greckich amfor z tego stanowiska to według Muzeum Archeologicznego w Poznaniu największy zbiór naczyń tego typu z jednego miejsca w Polsce - stąd waga amfory, którą eksponuje Chełm.

Chotyniec leży w powiecie jarosławskim na Podkarpaciu, blisko granicy z Ukrainą. Jeśli po wystawie zechcesz zobaczyć samą wieś, jest tam również drewniana cerkiew wpisana w 2013 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Bilet i czas

Muzeum ma jeden cennik „na wystawy stałe i czasowe”: bilet do jednego budynku kosztuje 20 zł normalny i 15 zł ulgowy, karnet na wszystkie cztery budynki 40 zł i 30 zł. Z „Kartą Chełmianina” albo „Chełmską Kartą 3+” zapłacisz 15 zł i 10 zł za budynek lub 25 zł i 15 zł za karnet, a dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie. Muzeum zastrzega, że opłaty za wystawy czasowe może ustalać indywidualnie, ale dla tej wystawy osobnej ceny nie podaje. Oprowadzanie po jednej wystawie kosztuje 50 zł.

W czwartki wstęp jest wolny. Godziny: wtorek-piątek 10:00-16:00, sobota i niedziela 12:00-16:00, poniedziałek zamknięte, ostatnie wejście 15:30. Budynek przy Lubelskiej 55 jest w soboty czynny normalnie; sobotnie zamknięcie od 5 września 2026 roku dotyczy tylko siedziby przy św. Mikołaja 4.

Uważaj na koniec: 2 listopada 2026 roku, ostatni dzień wystawy, wypada w poniedziałek, kiedy muzeum jest zamknięte, a 1 listopada to niedziela Wszystkich Świętych, na którą muzeum nie podaje osobnych godzin. Planuj wizytę najpóźniej na sobotę 31 października; ostatni bezpłatny czwartek to 29 października.

Dla kogo: dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym, dla nauczycieli historii i dla każdego, kto słyszał o scytyjskim grodzisku na Podkarpaciu i chce zobaczyć znaleziska z bliska. Pomiń, jeśli ta wystawa była już w twoim mieście - pokazywano ją między innymi w Poznaniu, Stalowej Woli i Tomaszowie Lubelskim. Jeśli przyjeżdżasz spoza Chełma, weź karnet: przy Lubelskiej 56a, kilka kroków od gmachu głównego, czeka wystawa stała „Powrót do przeszłości”, poświęcona archeologii i etnografii regionu.

Co piszą o wystawie

Dwie publikacje, obie informacyjne, żadna nie ocenia ekspozycji.

Super Tydzień Chełmski (3.09.2026): zapowiedź chełmskiej odsłony, w praktyce powtórzenie komunikatu muzeum o amforze z Klazomenai i przełomowym znaczeniu stanowiska - artykuł .

Nauka w Polsce (PAP) (29.03.2026): relacja z odsłony w Stalowej Woli z listą najciekawszych zabytków i nazwiskami autorów wystawy, prof. Sylwestra Czopka i dr hab. Katarzyny Trybały-Zawiślak - artykuł .

Zobacz też

• Profil Muzeum Ziemi Chełmskiej - cztery budynki, w tym dział archeologii i etnografii przy Lubelskiej 56a, godziny i cennik.
• Chotyniec - zachodnia brama Scytii - ta sama wystawa objazdowa wcześniej w Tomaszowie Lubelskim, w Muzeum Regionalnym im. Janusza Petera.
• W drodze do Akademii - wystawa historyczna w tym samym budynku przy Lubelskiej 55. Według cennika muzeum bilet do jednego budynku obejmuje wystawy stałe i czasowe, ale opłaty za wystawy czasowe mogą być ustalane indywidualnie - zapytaj w kasie.

Profil muzeum: Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza .