Muzeum Ziemi Biłgorajskiej w Biłgoraju

Czego się spodziewać

Biłgorajskie muzeum to cztery adresy, które przez pół roku zamieniają się kalendarzami. Od maja do października gmach główny jest w weekendy zamknięty, a oddziały plenerowe otwarte; od listopada do kwietnia dokładnie odwrotnie. Od tego szczegółu zacznij planowanie, a nie od wystawy.

Gmach przy ul. Tadeusza Kościuszki 87 zajmuje dawny budynek starostwa. Mieści się w nim wystawa stała „Nad Tanwią i Ładą - dzieje Biłgoraja i okolic”, prowadząca od pradziejów po współczesność. Zobaczysz narzędzia krzemienne i ceramikę średniowieczną, pamiątki powstania styczniowego, broń i mundury z obu wojen światowych, stroje ludowe oraz monety - w tym rzymskie.

Zbiory liczą ponad dziesięć tysięcy obiektów w sześciu działach. Najcenniejszym militarium muzeum nazywa sztandar 73 Pułku Piechoty z Katowic, odnaleziony w 1994 roku. Ekspozycja zajmuje około 240 metrów kwadratowych, więc obejdziesz ją w trzy kwadranse.

Najciekawszy jest jednak drugi adres. Zagroda Sitarska przy ul. Nadstawnej 32 to drewniany dom sitarza z 1810 roku ze spichlerzem, wozownią, drewutnią i ulami kłodowymi. W środku odtworzono pracownię sit, izbę i kuchnię z piecem. To jeden z nielicznych w Polsce kompletnych zespołów mieszczańsko-rzemieślniczych zachowanych w miejscu, w którym powstał - dziś na tle blokowiska.

Trzeci adres, Zespół Młyński nad Białą Ładą przy ul. Czerwonego Krzyża 37, to dziewiętnastowieczny młyn wodny z turbinownią i jazami, dziś przestrzeń wystaw czasowych. Czwarty, Muzeum Partyzantów Polskich Osuchy ‘44, stoi kilkadziesiąt kilometrów dalej i wstęp ma wolny.

Miejsce dla tych, którzy przyjechali na Roztocze i chcą zrozumieć region, zanim w niego wejdą, dla tropiących historię partyzantki Puszczy Solskiej i dla miłośników dawnego rzemiosła. Ci ostatni przyjdą raczej po Zagrodę niż po gmach główny. Jeśli masz w Biłgoraju mniej niż dwie godziny i jest lato, pomiń gmach i idź od razu na Nadstawną.

Wskazówki

• Sezon, nie dzień tygodnia. Gmach główny przyjmuje w soboty i niedziele tylko od listopada do kwietnia, w godzinach 12:00-17:00. Zagroda Sitarska i Zespół Młyński działają odwrotnie - wyłącznie od maja do października, a przez pozostałe pół roku są zamknięte.
• Wtorek bez biletu. Wstęp wolny obowiązuje tego dnia we wszystkich placówkach. Od maja do października wszystkie trzy biletowane obiekty są czynne jednocześnie od wtorku do piątku - gmach otwiera o 9:00, Zagroda o 9:30, młyn o 10:00 - ale tylko we wtorek wejdziesz do wszystkich trzech za darmo.
• Ile czasu zarezerwować. Na wystawę stałą w gmachu głównym wystarczy 45-60 minut, tyle samo zajmie Zagroda Sitarska, a Zespół Młyński 20-30 minut. Wszystkie trzy razem ze spacerem między nimi to pół dnia.
• Młyn pomiń, chyba że. Bilet kosztuje 4 zł, ulgowy 3 zł, i jest to najtańsze wejście w całym muzeum. Warto, jeśli akurat tamtędy idziesz albo interesuje cię bieżąca wystawa czasowa - w innym razie zostaw ten adres na następny raz.
• Bilety tylko na miejscu. Muzeum nie prowadzi sprzedaży internetowej; bilet normalny do gmachu i do Zagrody kosztuje 10 zł, ulgowy 8 zł. Karta Dużej Rodziny w każdej odmianie daje 50 procent zniżki, a grupy zorganizowane muzeum prosi o wcześniejszy kontakt z sekretariatem, pod numerami +48 84 686 27 33 i +48 798 538 386.
• Zdjęcia i oprowadzanie. Portale skansenowskie podają, że w Zagrodzie Sitarskiej fotografowanie jest bezpłatne, a oprowadzanie nie kosztuje dodatkowo, o ile umówisz je wcześniej. Muzeum tego nie publikuje, więc potwierdź telefonicznie przed przyjazdem.
• Miasteczko Kresowe tuż obok. Zagroda Sitarska sąsiaduje z odtworzonym miasteczkiem w dolinie Białej Łady, gdzie w kwietniu 2016 roku otwarto zrekonstruowany dom dziadka Isaaca Bashevisa Singera, rabina Biłgoraja, u którego przyszły noblista zamieszkał jako trzynastolatek. Dwie zupełnie różne wizyty kilka minut spacerem od siebie.
• Dostępność. Muzeum nie publikuje informacji o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami - przed wizytą zadzwoń.

Jak dojechać

Autobusem. Dworzec autobusowy przy ul. Bohaterów Monte Cassino 10 dzieli od muzeum około 400 metrów, czyli pięć minut pieszo. To najprostszy sposób dotarcia z Lublina, Zamościa i Rzeszowa.

Z centrum miasta. Od placu Wolności do muzeum jest około 1,5 kilometra na południe, mniej więcej dwadzieścia minut marszu ulicą Kościuszki.

Pociągiem. Stacja Biłgoraj leży w dzielnicy Bojary, około 2,7 kilometra na północny wschód od muzeum - pieszo blisko 35 minut. Budynek dworca rozebrano w 2012 roku, a ruch pasażerski obsługują dwa pociągi dalekobieżne relacji Hrubieszów Miasto - Kraków Główny. Z Lublina kolej tu nie pomoże.

Samochodem. Z Lublina około 95 kilometrów, półtorej godziny jazdy; z Zamościa około 50 kilometrów, mniej więcej godzina. Przy Zagrodzie Sitarskiej jest parking, wskazywany też rowerzystom - oddział leży kilometr od trasy Green Velo.

Między oddziałami. Zagroda Sitarska to 1,2 kilometra na północ od gmachu głównego, kwadrans spacerem. Zespół Młyński jest bliżej, jakieś 500 metrów na zachód, siedem minut. Osuchy wymagają osobnego wyjazdu: około 30 kilometrów na południowy wschód.

W okolicy

Biłgoraj dobrze wpisuje się w trasę po Roztoczu. Etnograficzno-przyrodnicza Zagroda Guciów pod Zwierzyńcem prowadzi ten sam wątek wiejskiego rzemiosła, ale w prywatnym, gęściej zastawionym wydaniu - dobre porównanie dla kogoś, kto widział już Zagrodę Sitarską. Muzeum Zamojskie w Zamościu gra w innej lidze: renesansowe kamienice przy rynku wpisanym na listę UNESCO i zbiory, z którymi Biłgoraj nie konkuruje. Muzeum Regionalne w Janowie Lubelskim opowiada tę samą historię lasów i partyzantki z drugiej strony - naturalny drugi przystanek dla kogoś, kto przyjechał tu po Osuchy.

Historia

Muzeum powołano w 1966 roku uchwałą Powiatowej Rady Narodowej, a zwiedzającym udostępniono rok później - najpierw jako oddział muzeum okręgowego w Lublinie, potem w Zamościu. Podstawą zbiorów była prywatna kolekcja regionalisty Michała Pękalskiego.

Przełom przyniosły lata siedemdziesiąte. Gdy rozbierano ostatnie drewniane zagrody sitarskie, muzeum uratowało jedną z nich i w 1976 roku otworzyło jako oddział. Sitarstwo, czyli wyrób sit z końskiego włosia i łyka, było od XVII wieku rzemiosłem, które dało miastu zamożność, własny cech i rozgłos poza granicami kraju.

Obecną nazwę instytucja nosi od 1999 roku, gdy przejął ją odtworzony powiat biłgorajski. W marcu 2014 roku przeniosła się do dawnego gmachu starostwa przy Kościuszki 87.