Opowieści z ulicy Górnej

Błażej Mysiak, fotograf ze Stowarzyszenia Fotograficznego „Przeciw Nicości”, pokazuje w Muzeum i Miejscu Pamięci w Bełżcu zdjęcia starego cmentarza żydowskiego przy ulicy Górnej w Leżajsku. Wystawę otwarto 19 września 2026 roku w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa, a muzeum zapowiada ją do końca 2026 roku.

Muzeum i Miejsce Pamięci w Bełżcu o wystawie:

Wystawa to osobista opowieść autora o starym żydowskim cmentarzu przy ulicy Górnej w Leżajsku - miejscu, które od lat fotografuje, dokumentując ślady wielokulturowego dziedzictwa Podkarpacia: opuszczone cmentarze, drewniane cerkwie i kaplice, świat dziś już niemal zapomniany.

Czego się spodziewać

Muzeum nie podaje liczby fotografii ani miejsca w budynku, w którym je powieszono. Wystawy nie ma też na liście wystaw na stronie muzeum, gdzie figuruje tylko ekspozycja stała „Bełżec - obóz zagłady”; zapowiada ją wyłącznie wpis w aktualnościach. Jeśli szukasz jej na miejscu, zapytaj w Punkcie Informacji Muzealnej.

Muzeum opisuje wystawę jako osobistą opowieść autora o leżajskim cmentarzu, ale nie wymienia, co konkretnie przedstawiają zdjęcia. Według relacji muzeum z wernisażu Mysiak mówił o pochylonych macewach, o kamykach kładzionych na płytach nagrobnych i o kartkach z prośbami, które ktoś wciąż zostawia na cmentarzu. Z opisu muzeum wynika, że to fotografia o miejscu, a nie o Zagładzie wprost.

Zestawienie ma jednak sens. Muzeum upamiętnia zagładę żydowskich społeczności Lubelszczyzny i dawnej Galicji, a wystawa pokazuje cmentarz, na którym jedna z takich społeczności chowała zmarłych od XVIII wieku. Na same zdjęcia zarezerwuj 15-20 minut, poza czasem na wystawę stałą i teren pomnika - to nasz szacunek, muzeum go nie podaje.

Kontekst

Cmentarz żydowski przy ulicy Górnej w Leżajsku powstał najpewniej w XVIII wieku i zajmuje około dwóch hektarów. W czasie II wojny światowej Niemcy go zdewastowali i przetrwały tylko pojedyncze nagrobki; nekropolię uporządkowano na przełomie lat 80. i 90. XX wieku przy udziale Fundacji Rodziny Nissenbaumów.

Najważniejszym miejscem cmentarza jest ohel, czyli budynek nad grobem cadyka Elimelecha z Leżajska (1717-1787). Był jednym z twórców chasydyzmu w Galicji, a jego dzieło „Noam Elimelech” należy do podstawowych tekstów tego ruchu. W rocznicę jego śmierci, 21 dnia żydowskiego miesiąca adar, przyjeżdżają tu pielgrzymki chasydów z całego świata; w 2012 roku było to około sześciu tysięcy osób.

Mysiak od lat fotografuje wschodnie krańce Polski i opisuje swoje wyprawy na blogu podróżniczym „Na skraju kraju”.

Bilet i czas

Bilet: wstęp do muzeum jest bezpłatny i według muzeum obejmuje wszystkie wystawy, a więc także tę. Zwiedzanie samodzielne nie wymaga rezerwacji. Płatny jest jednorazowy wjazd na parking muzeum: 5 zł za samochód osobowy. Płatny jest też przewodnik. Dla grupy do 10 osób kosztuje 100 zł po polsku i 200 zł w języku obcym, dla grupy do 30 osób 250 zł i 400 zł. Muzeum oprowadza z przewodnikiem tylko osoby powyżej 14. roku życia.

Godziny: do końca października muzeum jest czynne w godzinach 9:00-18:00, a ostatnie wejście na wystawę jest o 16:30. Od listopada muzeum jest czynne w godzinach 9:00-16:00. Polska strona godzin podaje wtedy ostatnie wejście na teren o 15:00, a na wystawę o 15:30, angielska tylko 15:00, więc bezpieczniej przyjechać przed 15:00. Aktualne zasady są na stronie z godzinami otwarcia muzeum .

Kiedy jechać: muzeum jest zamknięte w poniedziałki, 1 i 11 listopada oraz od 24 do 31 grudnia. Muzeum zapowiada wystawę do końca 2026 roku, ale w naszym odczytaniu ostatnim dniem, w którym można ją zobaczyć, jest środa 23 grudnia 2026 roku.

Dla kogo: warto dla osób, które i tak przyjeżdżają do Bełżca, oraz dla tych, którzy znają Leżajsk z pielgrzymek chasydów albo śledzą dziedzictwo żydowskie Podkarpacia. Specjalnie dla tej wystawy jechać nie warto, bo muzeum nie podaje jej skali. Muzeum nie zaleca zwiedzania osobom poniżej 14. roku życia, a zalecenie dotyczy całego miejsca.

Po angielsku: muzeum opublikowało angielską wersję wpisu o wystawie, ale nie podaje, czy podpisy pod zdjęciami są dwujęzyczne. Muzealni przewodnicy oprowadzają po polsku, angielsku i niemiecku; przewodnika rezerwuje się na stronie muzeum .

Zobacz też

• Zagłada Żydów w niemieckiej akcji „Reinhardt” w Sobiborze - wystawa czasowa w drugim oddziale tej samej instytucji, o całej operacji, której pierwszym obozem zagłady był Bełżec.
• „Pamięć” Ewy Trafnej we Włodawie - sztuka współczesna o pamięci żydowskiej w górnym babińcu Wielkiej Synagogi, do maja 2027 roku.
• Okna Pamięci w Chełmie - portrety przedwojennych żydowskich mieszkańców Chełma w oknach kamienicy, druga fotograficzna opowieść o przedwojennej społeczności żydowskiej, do końca 2026 roku.

Profil muzeum: Muzeum i Miejsce Pamięci w Bełżcu .