Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Andrychowie

Czego się spodziewać

Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Andrychowie to rodzinny dom i stodoła około 2 km na południowy wschód od centrum miasta, które zwiedza się wyłącznie z właścicielką. Najpierw mail, potem potwierdzony termin, a na miejscu rozmowa zamiast samodzielnej trasy. Tak opisało to Radio Andrychów przy ponownym otwarciu w 2020 roku: córka założyciela oprowadzała gości po mniej więcej 1000 m2 wnętrz, stodoły i podwórza.

W czterdziestometrowej stodole i na podwórzu stoi sprzęt gospodarski, którego część - według opracowania Małopolskich Dni Dziedzictwa Kulturowego - pracowała jeszcze w latach siedemdziesiątych. Warto poprosić o pokazanie młynka do zboża, gwarowo zwanego wiejokiem, oraz chomąt na byka, bo w tym gospodarstwie zaprzęgano nie tylko konie.

Właściwy powód przyjazdu to jednak dokumenty, a nie sprzęty. Gospodarstwo liczyło niegdyś 10 ha i miało własny młyn i tartak, jak podaje to samo opracowanie. W kancelarii tartaku, w ceglanym domu, którego plany Dni Dziedzictwa datują na 1931 rok, leżą papiery podatkowe firmy i prywatna księga pożyczek z lat dwudziestych i trzydziestych, czyli zapis, kto w międzywojennym Andrychowie od kogo pożyczał. Poproś o jej pokazanie, bo to ona odróżnia to muzeum od innych.

Druga sala, dla której warto się umówić, to izba pamięci Żydów andrychowskich. Śledzi losy konkretnych rodzin od dwudziestolecia przez okupację, kiedy w mieście działało getto, zlikwidowane w listopadzie 1943 roku. Obok zwojów Tory i świeczników chanukowych są tu rzeczy, o których strona muzeum milczy: pamiątki z pierwszych lat państwa Izrael i reklama tkalni braci Czeczowiczków z logo ABC.

Najwięcej wyniosą stąd osoby zajmujące się historią polskich Żydów poza wielkimi miejscami pamięci, miłośnicy historii małych miast i rodziny z korzeniami w powiecie wadowickim. Z dziećmi zacznij od stodoły i podwórza; księga pożyczek to opowieść dla dorosłych. Jeśli chcesz wpaść po drodze, bez zapowiedzi, wybierz inne muzeum - tu nic się nie dzieje bez maila i potwierdzonej odpowiedzi.

Wskazówki

• Bez potwierdzenia nie jedź. Na stronie kontaktowej muzeum podaje jedno zdanie o dostępie - jak pisze muzeum: „Muzeum czynne w okresie letnim po wcześniejszym uzgodnieniu”. Napisz na ziemianstwo@poczta.onet.pl , podaj dzień, godzinę i liczbę osób, a wyrusz dopiero po odpowiedzi.
• Mail to jedyna droga. Muzeum nie podaje telefonu, choć Wikipedia i przewodnik Dioblina piszą o umawianiu się telefonicznie. Nie szukaj numeru, tylko pisz.
• Zarezerwuj od godziny do półtorej. Około 1000 m2 w domu, stodole i na podwórzu pokazuje jedna osoba, więc tempo wyznacza rozmowa. Z zapasem w planie dnia wyjdziesz spokojniej.
• Wstęp bezpłatny według ostatniej relacji. Radio Andrychów napisało we wrześniu 2020 roku, że właścicielka nie pobiera opłat. Muzeum cennika nie publikuje, więc zapytaj o to w mailu z rezerwacją.
• Kancelaria i izba żydowska przede wszystkim. Tych dwóch sal nie zastąpi żaden skansen; narzędzia rolnicze są tłem, nie głównym punktem.
• Zapytaj o wystawę w domu. W 2020 roku w budynku mieszkalnym wisiały akwarele Romana Kurdziela jako ekspozycja czasowa; co pokazywane jest teraz, nigdzie nie podano.
• O dostępność i parking zapytaj wcześniej. Muzeum nie publikuje informacji o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami ani o parkingu. Stodoła i podwórze to teren gospodarski, nie sala wystawowa.

Jak dojechać

Samochodem: od Rynku Głównego w Krakowie do Andrychowa jest około 48 km w linii prostej, do Kęt 11 km, a do Oświęcimia około 24 km. Samochód najlepiej pasuje do wizyty umówionej na konkretną godzinę.

Pociągiem: stacja Andrychów przy ul. Krakowskiej leży na linii nr 117 Kalwaria Zebrzydowska Lanckorona - Bielsko-Biała Główna. Na stacji nie ma kasy, więc bilet kup wcześniej przez internet albo w aplikacji. Do muzeum jest stąd 1,7 km w linii prostej, w kierunku południowo-wschodnim; pieszo licz około 25 minut.

Pieszo: z centrum Andrychowa muzeum leży około 2 km w linii prostej na południowy wschód, czyli mniej więcej pół godziny marszu.

W okolicy

Kontrast prywatnej kolekcji z muzeum samorządowym o stałych godzinach daje Muzeum im. Aleksandra Kłosińskiego w Kętach , 11 km w linii prostej: bilet 8 zł, wejście bez umawiania. Wątek żydowski prowadzi dalej do Oświęcimia - najpierw do Muzeum Zamek w Oświęcimiu z historią samego miasta, potem do Miejsca Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau . Wstęp jest tam bezpłatny, ale trzeba z wyprzedzeniem zarezerwować imienną kartę wstępu i zostawić na tę wizytę osobny dzień.

Historia

Zbiory zgromadził Edward Wincenty Szlagor, urodzony w Andrychowie prawnik, który według opracowania Dni Dziedzictwa współpracował z Muzeum Auschwitz, Instytutem Yad Vashem i fundacją Szalom. Obok przedmiotów zbierał zdjęcia, nagrania rozmów z mieszkańcami i wspomnienia, a dom i stodołę rodziców i dziadków zachował zamiast je przebudować. Źródła podają jako początek działalności rok 2000, 2001 albo 2002; muzeum działa na podstawie koncesji Ministra Kultury i Sztuki.

Założyciel zmarł w 2018 roku, a muzeum na dwa lata zamknięto. Ponownie otwarto je 18 września 2020 roku; od tamtej pory prowadzi je jego córka, Iwona Dyla.